Sneeuw aan de top door klimaatverandering



Op 9 november jl. bepleitte Christopher Christiaanse in de Volkskrant om het klimaatvraagstuk uitnodigend te houden voor meerdere groepen dan links en om kernenergie weer op tafel te leggen als middel om CO2-reductie te bereiken. Een weinig verrassend pleidooi van een witte gozer met een fancy managementfunctie als je het mij vraagt. Na een kort gesprek op social media werd ik uitgenodigd om mijn perspectief te geven in de vorm van een opiniestuk. 

Om mij onbekende redenen werd dat stuk afgewezen. Het is gissen waar het precies aan ligt. In ieder geval grijpt het terug op een trend die ik vaker zie bij witte kwaliteitsmedia: mensen van kleur mogen alleen iets zeggen wanneer het om etnische zaken gaat. En queers mogen alleen iets zeggen als het over lhbti-gerelateerde thema’s gaat. Minderheden gaan over hun emancipatie en de meerderheid gaat over alles. Nu vraag je je misschien af: wat is het nut ervan om demografische kenmerken te benadrukken? Wat hebben queerness en kleur met klimaatverandering te maken? 


“Door iedereen een stem te geven saboteer je de noodzaak voor verandering”

Systeemverandering

Binnen de transitieleer wordt er onderscheid gemaakt tussen incrementele en structurele systeemverandering. Bij incrementele wijzigingen veranderen hooguit de poppetjes en de techniek maar blijven de huidige maatschappelijke instituties grotendeels hetzelfde. Bij een structurele systeemverandering wijzigen naast de poppetjes en de techniek ook grote spelers, zoals de overheid, het bedrijfsleven, onze cultuur en de relatie die we als mens hebben met de aarde.

Hoe groter het belang bij de status quo, hoe groter een groep de neiging heeft om voor incrementele verandering te gaan. Ja, de gemiddelde Nederlander maakt zich zorgen over het klimaat. Maar diezelfde Nederlander zal er alles aan doen om zoveel mogelijk van het huidige systeem te behouden. Dit heet ook wel de inclusie paradox: door iedereen een stem te geven saboteer je de noodzaak voor grootschalige verandering. Tel daar het Hollandse poldermodel bij op en je hebt een uitstekend recept voor nietsdoen. 

Het klopt dat progressieve groepen onderling zoeken naar het best mogelijke alternatief. Dat dit er ‘niet uitnodigend’ uitziet voor witte mensen is logisch. Toch is die ogenschijnlijke chaos ergens goed voor. Een duurzame verandering begint bij de beslissing dat je iets niet meer wilt. Daarna volgt ruimte om na te denken over wat dan wel. 


“Het is op elke denkbare laag crisis” 

Churchill

Want, zo zeggen innovatiewetenschappers, een crisis is ook een kans. Conservatieve krachten in de samenleving willen het huidige systeem kopiëren en plakken, met als enige verschil dat we dan minder broeikasgassen uitstoten. Gezien de huidige stand van zaken lijkt me dat geen goed idee. Het is namelijk op zo’n beetje elke denkbare laag crisis in onze samenleving: de stikstofcrisis, de toeslagenaffaire, de woningcrisis, een groeiende kloof op de arbeidsmarkt, toename van discriminatie en stijgend geweld tegen lhbti’ers: het zijn allemaal uitingen dat het systeem niet meer werkt. Waarom zou je deze crisis verspillen door alleen te focussen op het klimaat? 


“Door zelfoverschatting kon het gebeuren dat een nucleaire reactor een wereldramp veroorzaakte”

De techniek staat achterop

De mensen die het nu relatief goed hebben zijn geneigd om klimaatverandering te framen als een technologische transitie. Zo zijn het in mijn beleving met name witte mannen met een ingenieurstitel die voorstander zijn van kernenergie. 

De geschiedenis zit vol rampen die schreeuwen dat we dit niet moeten doen. Het bekendste voorbeeld hiervan is Tsjernobyl. In tegenstelling tot wat veel mensen denken was dit niet een zwaar verouderde installatie aan de andere kant van het IJzeren Gordijn. De reactor in Tsjernobyl was een van de meest geavanceerde van haar tijd, geoperationaliseerd door de beste ingenieurs van de Sovjet-Unie. Hoe ging het dan fout? Een paar maanden voor de ramp had het team van de reactor een prestigieuze prijs vanuit Moskou ontvangen. Bij het eerstvolgende routineonderzoek was het team nog dronken van hun nieuwe status, waardoor kritische signalen niet serieus werden genomen. Door schromelijke zelfoverschatting van de ingenieurs kon het gebeuren dat een state-of-the-art nucleaire reactor een wereldramp veroorzaakte. 

De discussie over kernenergie doet me denken aan de serie ‘Buurman en Buurman’. Met veel gedoe wordt er een heel ingewikkelde oplossing bedacht voor simpele en eenvoudige problemen. De mannen kunnen toegeven dat deze manier van denken hen boven het hoofd groeit, maar kiezen er in plaats daarvan voor om te leunen op hun lineaire gedachtegoed. Als gevolg van hun denkwijze vormen hun oplossingen de voedingsbodem voor nieuwe problemen. 


Conclusie

Progressief links is echt ontzettend goed bezig. Door te discussiëren over een ‘niet’ komt er vanzelf een ‘wel’. De technologie is niet de transitie, maar een onderdeel van de klimaattransitie, die op haar beurt weer onderdeel is van een maatschappelijke transitie. Daarom is een overkoepelende visie op maatschappelijk niveau het beste kompas voor de weg vooruit. Die visie kan niet komen van mensen die er belang bij hebben het systeem zoveel mogelijk te behouden. Die visie komt vanuit de marges van de samenleving. Die visie is inherent queer en gekleurd. 


Joey Velberg (hij/hem) is freelance kunstenaar, trainer, coach en opsteller. Daarnaast identificeert hij zich als queer feminist en klimaatactivist. 

Categorie: